Osmanlar Köyünde Maniler
Kategori : Folklor Ve Halk Edebiyatı
Halk Edebiyatı > Manzum Ürünler > Maniler
Mani, anonim halk şiirinin en yaygın kültürüdür. Yedi heceli ve dört dizelik tek kıtadan meydana gelir. Maninin en belirgin özelliği tek dörtlükten oluşması ve uyak düzeninin öteki türlere uymamasıdır. Anlam bakımından mani bir bütündür. Dört dizeli manilerde birinci, ikinci ve dördüncü dizeler birbirleriyle uyaklı, üçüncüsü bağımsızdır. Uyak düzeni aaxa şemasına uygun düşer. Üçüncü dizenin uyak bakımından bağımsız oluşu, mani yakıcıya kolaylık sağlar. İlk iki dize giriş niteliğindedir. Dörtlüğün anlam yükünü üçüncü ve dördüncü dizeler taşır. Bununla birlikte, en güzel maniler, ilk dizeleriyle son iki dizesi arasında gizli bir bağ kurabilen ve böylece dış alem ile iç duyguları kaynaştırmayı başaranlardır. "Her mani kıtası, kafiye örgüsüne göre bağımsızdır. Tek dörtlükten meydana gelen manilerden başka 6,7,8,10,14 dizeli maniler de vardır.
İki çeşit mani vardır:
1)Düz Mani:
Yedişer heceli dört dizeden oluşmuş, uyakları çoğu kez cinassız olan manilerdir.
2)Kesik Mani:
İlk dizesi düşerek yerini, yedi heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük almış, uyakları cinaslı manilerdir. Manilerin başlıca teması sevgidir.
Pertev Naili Beratav manileri konuları bakımından on bölüme ayırır:
l-Niyet manileri.
2-Atışma manileri.
3-Tarlada ve işte çalışırken gelip geçenlere söylenen maniler.
4-Bekçi ve davulcu manileri.
5-Satıcıların söyledikleri maniler.
6-Semai kahvelerinde söylenen cinaslı maniler.
7- Aşık-hikayecilerin söyledikleri maniler.
8-Mektup manileri.
9-Düğünlerde söylenen maniler.
10-Mani kıtalarından oluşmuş, mani özelliğini yitirmemiş "basit makamlı. veya konuşma üslubunda maniler.
A) SEVDA MANİLERİ
Merdimen basam basam,
Oğlanın adı Hasan,
Hateş mekanın olsun,
Yarsana varamazsam.
İn dereye çık düze.
Gızlar çıktı beşyüze.
Besyüzü sayan alsın.
Sayamayan bekar galsın.
Avlularda söğensin.
Söğen değil gövensin.
Beni alacak oğlan,
Kesesine güvensin.
Gece sağdım ineği.
Oyaladım göyneği.
Sevdiğini alamayan,
Gönlü baykuş düneği.
Minarenin ucunda
Yıldıza bak yıldıza.
Beni alasın sen oğlan.
Ucuza bak ucuza.
Arkasında fanila.
Cebim dolu parayla
Ömürlerin gelsin, gitsin
Eki çikin yarılan.
Denize dalamadım.
Bir balık alamadım.
Kuşlar bile yuva yapmış,
Kuş kadar olamadım.
Guru bunar akar mı?
Suyu beni yakar mı?
Sevi ciğer bağında,
İl lafına bakar mı?
Tren gelir birazdan.
Direkleri kirazdan.
Hinci gonuşmak olmaz,
Gonuşalım birazdan.
Tren gelir durur mu ?
Bandırma'yı bulur mu?
İkimize bir yastık,
Acep nasip olur mu?
Kirazı daldan devşir,
Dibinde gayve bişir,
Yalvareyin Allahım
Beni dengime düşür.
Bu maniler Ayşe ERGÜN tarafından irticalen söylenmiştir.
A benim al çiçeğim,
Senden nasıl geçeyim,
Sözüm var yemin ettim,
Yakında ölecerim.
Mendilleri kokulu,
Ceplerinde sokulu,
yarimle ikimizi ayırdı,
Devletlerin okulu.
Sındırgı ovasınd ,
Su durmaz tavasında,
Yarem aklıma g ldi,
Namazın ortasında.
Zarifsin,nazenimsin,
Gönıümü ezenimsin,
Paralı cüzdan gibi,
Göğsümde gezenimsin.
Gül dikensiz bitmez imiş,
Bülbül gülsüz ötmez imiş,
İşe güce yetmez imiş,
Eli yardan ayrılanın.
BülbUl ah diye öter,
Hasretle ölüm biter,
Dünyanın aonu ölüm,
Ayrılık daha beter.
Dut alacı boyunca,
yar sevmedim doyunca,
Bir öpUcUk zor aldım,
Ayak sesi duyunca.
Atımı balladım iğde dalına,
Oturdum ağladım yarin yoluna.
Sardı gönlümü dermansız bir dert,
Ağlıyorum şimdi garip halime.
Alma gibi yüzü var ,
Çimen yeşil gözü var,
Muhabbet zamanında,
Baldan tatlı sözü var.
Gölde suydum duruldum,
Nehir oldum yoruldum,
Kız seni görünce,
Ta kalbimden vuruldum.
Yeni olmuş binalar,
Asker olmuş kü.ny al ar ,
Yar safia zindan olsun,
Bana zindan dünyalar.
Tren gelir izinden,
Balıkesir yüzünden,
Duymadığım galmadı,
Oğlan senin yüzünden.
Çertlemiğin uçları,
Dil çevirir kuşları,
Benden yare selim edin,
Ulu dağın kuşları.
Minlrenin alemi
Gara gaşın kalemi,
Maydam doktur depildin,
Neden açdıd yaremi.
Fasulyeyi kuruttum.
Pişirmeyi unuttum.
Gel yarim gel gonuşalım,
Anamgili uyuttum.
Gara tavuk yatıyo,
Derdi derde 1cati,o.
Oğlan senin yüzünden,
Anam beni satıyo.
Evleri var kan pesiz,
Bir dal tuttum meyvesiz.
Unuttun beni yarim,
Ne söylesem faydasız.
Bunarları gurnalı.
Gurnasını gırmalı.
Yarsız geçen ömrümü,
Ömürden mi saymalı?
Gara duda yaslandım.
Yağmur yağdı ıslandım.
Ben yarimin goynunda,
Şeker ile beslendim.
Keklik öter kır daşta.
Oyalı yemeni başta.
Oğlan seninle eğleniyom,
Benim sevgilim başka.
Bahçalarda maydanoz,
Maydanozu yoldunuz,
Köyünüzü çok beğendik,
Var mı gözel oğlunuz?
Pabucumun bağını,
Bağlasanya sen yarim,
Bugün ayrılık günü,
Ağlasanya sen yarim.
Dombeleri garaman,
Gaybolursam arama.
Sevilerim sana dütü,
Başkasına yaramam.
Al atım örükte,
İman yok mu yörükte?
Ana beni delirtmeyin
Sevmediğime veripte.
Altın yüzüğümün daşı,
Al da burmağında daşı,
Çikinler yar olcene
Hambal ol da yük daşı.
Et çamırı garılır,
Günden yanı yarılır,
Okumuşlar galleş olur,
Sevip sevip ayrılır.
Şeker aldım süzmeden,
Ağızını büzmeden,
Frenk çizmeli yarim,
Nerden geliyon gezmeden?
Tarlası alan değil,
O benim halam değil,
Seviyom oğlan seni.
Vallahi yalan değil.
A'şam oluyo A'şam
A'şamlarda gonuşam.
0ğlan sana varamazsam,
Mendilim olsun nişan.
Arkasında mor ceket,
Açma derdimi beket.
Benizimin sarılığına ,
Oğlan sensindir sebep.
A cevizim cevizim,
Dalgalanma denizim.
Yar yoluna baka baka,
Küle döndü benizim.
B) ŞİKAYET MANİLERİ
İçinde bulunulan durumu anlatan,halden şikayeti söz konusu olduğu, bu yönüyle diğer mani çeşitlerinden ayrılan, şikayet manileri adını verebileceğimiz bir mani çeşidi görülmüştür.
Galenin ardı pamuk,
Yar uyur ben uyanık,
Benim gibi var mı ki?
Dünyada yüreği yanık.
Asker gelir talimden,
Kimnse bilmez halimden
Kuşlar tüyünü dökmüş,
O da benim ahımdan.
Vardım bunar başına,
Yazı yazdım daşına,
Daha neler gelecek ki?
Bu gülmedik başına.
Üzüm kestim yiyen yok,
Halin nedir diyen yok,
Bu ateşten gemleği,
Benden başka giyen yok.
Çini tabakta badem.
Sarardım soldum neden?
Çıktım yollara baktım,
Ne gelen var, ne giden.
Dertliyim dermanım yok,
Elimde fermanım yok,
Yüklendim gam yükünü,
Çekmeye dermanım yok.
Kabirimi derin gazın,
İçine halı yazın,
Kabrimin bas ucuna,
Başı gUl dik yazın.
Bir taş attım helaya.
İndi düştü binaya
Başlarımın gülmediğinden,
Heves etmiyon dünyaya.
Fırın üstünd kürek.
Yine hopladı yürek.
Her derde dayandın da,
Buna da dayan yürek.
Dükmen dibi kayalı,
Gömlek giydim oyalı.
Ben neden atlamayayım anam?
Derdim içimd mayalı.
Desti koydum dolmadı.
Gara mantom solmadı.
Ben niye ağlamayayım anam?
Çillelerim dolmadı.
C) MEKTUP MANİKLERİ
Merdimemde oturrum.
Halı, kilim dokurum.
G önder yarim mektubunu.
Ben kendim okurum.
Mektup yazdım karadan.
Dağlar kalksın aradan.
Ayrılık pek çok gitti,
Kavuştursun yaradan.
Tren gider ötmez mi?
Kömürünü dökmez mi?
Sen orada, ben burda,
Bu ayrılık bitmez mi?
Balıkesir yolu uzak mı?
Sırtındaki kazak mı?
Yaz da gönder bir mektup.
Mektup yazmak yasak mı?
d) Atışma Manileri
Al giydim alsın diye.
Mor giydim sarsın diye.
Oğlum al gelinler alıvedim.
Gararsın dursun diye.
Entarisi gül gülü,
Gaşları yılan dili
Sürdüğüm sefa anam evi,
İl evi gavur evi.
e) Niyet Manileri
Hayalimde dutmuşum.
Ninnisiz uyutmuşum.
Öyle şaşırmışım ki,
Dünyayı unutmuşum. K14
Deryalar aşacaksın.
Çok yerler dolaşacaksın.
Şu güzel talihine,
Kendin de şaşacaksın. K14
Hazırlayan: Derya Gürtuna (Yıldırım) - Edebiyat Öğretmeni - 1996
Osmanlar Köyünde Maniler yazısı toplam 2030 defa okundu
Bağlantılı Yazılar
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
Sayfayı Yazdır
Arkadaşına Gönder