Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi

Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi



Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
 
Bozkır Kültüründe Yazı
Kategori : Türklerin Tarihi

Yazı ve Matbaa

Kendilerine mahsus yazıları olduğun kesin olarak bildiğimiz Türk kavmi 8. asırdan kalma kitabeleri ile, Göktürkler dir. Fakat Türkler in daha önceki çağlarda da şüphesiz yazıları vardı. Zira çok geniş sahalara yayılmış büyük imparatorluklarını yazı olmaksızın idare etmek müşküldü. Ne kadar yazıktır ki, eskir Türk kültür yadigarlarının çoğu gibi, yazılı vesikalar da bozkırların fırtınalı girdabında kaybolup gitmiştir. Nitekim kaynaklarda bunu doğrulayan bazı işaretlere tesadüf edilmektedir. Göktürkler den önce Ak-Hunlar ın yazılar vardı ve bu, Göktürkler inki gibi idi. Bizanslı tarihçi Prokopios a göre (6. asır) Oğur boyları kendi yazılarını da kullanırlardı. Oğurlar ın yazıyı bildikleri, dillerinde yazı kelimesinin bulunmasından da bellidir.
İstemi Yabgu nun 568 yılında Bizans imparatoruna yolladığı mektup iskit (Türk) yazısı ile idi.

576 larda T a-po Kagan için Çince bir Budizm kitabının Türkçe tercümesi yapılmıştı. Priskos hatıralarında Hun katiplerinin kendi dillerinde yazdıkları metinleri Attila ya okuduklarını söyler ki bu, Altheim e göre Avrupa Hunları nın kendi yazılarını mevcut olduğunda şüphe bırakmamaktadır. Orhun alfabesine nispetle daha az gelişme kaydetmiş olan Tun Bulgarları yazısı,  bu Hun yazısının bir devamından ibarettir ve demek ki 4. asırda doğudan Avrupa ya gelen Hunlar yazılarını da birlikte getirmişlerdi.

Asya Hun yazısı oldukça yaygın görünüyor. Çin yıllıklarında şöyle haberler vardır: Uygurlar ın ataları Kao-kü ler Çince yazarlar, fakat Hunca da yazarlardı... Klasikleri Hun dili ile okurlardı... . Hua-guo lar dış ticaret işlerinde koyun derisi üzerine Hun yazısından istifade ederler . Buna rağmen daha sonraki devirlere ait bazı Çin yıllıklarında Hunlar ın yazısı olmadığı veya Göktürkler in bazı yazı bilmediklerine dair haberler Türkler in Çince okuyup yazma bilmedikleri şeklinde anlaşılmalıdır. Nitekim son haberden aşağı yukarı 40 sene kadar önceki bir kayıtta Göktürk yazısının milattan önceki çağlardan kalma bazı örnekleri ortaya konmuştur.
Isık Göl civarında 1970 te açılan Eksik Kurganı (Altun elbiseli adam ın mezarı) nda ele geçen bir gümüş çanak içindeki Orhun alfabesi ile yazılı iki satırlık kitabe M.Ö. 5-4. yüzyıllar olarak tarihlenmektedir. Ayrıca Tanrı Dağlarında Kurday mevkiinde M.Ö. 2. yüzyıla ait Tür yazılı (5harfli) diğer bir kitabe bulunmuştur. İlerideki araştırmalar bu örnekleri çoğaltacağa benzemektedir.

Göktürk yazısının kaynağı hakkında birçok görüşler ileri sürülmüştür. Bunlar arasında en fazla itibar göreni Orhun kitabelerini ilk çözmeğe muvaffak olan (26 kasım 1893) Danimarkalı Bilgin V. Thomsen tarafından ileri sürülen, eski Aramî alfabesine bağlanma idi. Fakat son zamanlarda, Orhun yazısı ile Armazîque (Kuzey-İran-Kafkas da M.Ö.2. asırn ilk yarısı) denilen yezı nevi arasında daha kuvvetli irtibat kurulmak istenmiştir. Bununla beraber aradaki münasebet pek zayıf görünmektedir (Türk alfabesinin 38 harfine karşılık Armazique de 22 harf vardır ve aralarındaki şekil yönünden benzerlik ancak 10 harfe inhisar etmektedir). Islavlar, İranlılar, Çinliler, Hindliler ve Moğollar runique karakter kullanmamışlardır. Göktürkler harflerine karakteri bakımından (runique) yakın düşen alfabe eski Germen run larıdır ki bu ikisi arasında da, Altheim in ifadesi ile, ne tarihî, ne de linguistique bir ilgi kurmak mümkün değildir . O halde en makul yol Türk yazısının kaynağıni yine Türk çevresinde aramaktır.

Orhun alfabesi Orta Asya dan etrafa yayılarak, çeşitli bölgelerdeki izlerine ve vesikalarına göre Uzak-Doğu dan Orta Avrupa ya kadar uzanan sahada, ortak bir yazı vasfını kazanmış görünmektedir.
Uygurlar kitap basma tekniğini de biliyorlardı. Bu 8. asrın 2. yarısından beri Çin de mevcut sayılan blok usulü yani bir nevi teksir değil, fakat çağdaş matbaanın esasını teşkil eden müteharrik harf sistemi idi. V. Le Coq ve Grüwedel 1902-1907 yıllarındaki araştırma gezilerinde Turfan da Uygur dilinde sert ağaçtan yapılmış, yüzlerce harf bulmuşlardı. Sonra (1906-1909) P. Pelliot nun Tun-huang da tesadüf ettiği Türkçe harfler dünyada matbaa tipi hurufatın en eskileridir. Nihayet Uygur yazısı Moğollar tarafından kullanılmış, Timurîler devrinde resmi yazılar, Altun Ordu devrinde yarlıg lar, 15. asır ortalarına kadar Orta Asya da ortak yazı olan Uygur yazısı ile yazılmış ve bu günkü Mançu ve Kalmuk yazılarının esasını teşkil etmiştir. 981 yılında Uygur hakanı Arslan Han ı başkentinde ziyaret eden Çin elçisi Van-yen-tö nün kaleminden Doğu Türkistan Uygurları nın, saray, kültür, sosyal ve iktisadî hayat ve durumları hakkında dikkat çekici tasvirler verilmektedir.




Bozkır Kültüründe Yazı yazısı toplam 4245 defa okundu
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi Sayfayı Yazdır    Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi Arkadaşına Gönder

Bağlantılı Yazılar
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi
Bozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin TarihiBozkır Kültüründe Yazı | Türklerin Tarihi