Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi

Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi



Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
 
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi
Kategori : Cumhuriyet Tarihi

Türk-İngiliz Münasebetleri ve Musul Meselesi: (1923-1932)

Musul,15 Kasım 1918'de İngilizler tarafından işgal edilmiş ve Millî Mücadele sırasında ise düşman işgalinden kurtarılamamıştır. Misak-ı Millî'nin birinci maddesine göre 30 Ekim 1918'de fiili işgal altında bulunmadığından Musul,Türk sınırları içerisindedir.

Lozan Konferası'nda Türk-Irak sınır meselesi görüşülürken Türk heyeti bölgenin Türkiye'ye terk edilmesi gerektiğini iddia etmiş, Irak'ı mandası altında bulunduran İngiltere ise Musul'un Irak sınırları içerisinde kalmasını ısrarla savunmuştur. Lozan'da halledilemeyen konu, anlaşmanın üçüncü maddesinin ikinci fırkasında yer alan "Konu, Türkiye ile İngiltere arasında Lozan sonrasındaki dokuz ay zarfında görüşmeler yoluyla halledilecek, mümkün olmadığı takdirde milletler cemiyetine havale edilecektir" şeklindeki ibaresiyle Lozan sonrasına bırakılmıştır.

Uyuşmazlığı gidermek amacıyla 19 Mayıs 1924'te İstanbul'da İngiltere ile başlatılan görüşmelerde İngiltere'nin Irak lehine Hatay üzerinde de hak iddia etmesi üzerine konferanstan bir sonuç alınamamıştır.
Tarafların ikili görüşmelerinden sonuç alınamayınca, Musul Meselesi Lozan Antlaşması'nın ilgili maddesi gereği Milletler Cemiyeti'ne havale edilmiş; cemiyet, konuyu 20 Eylül 1924'te görüşmeye başlamıştır. Görüşmelerde Türk tarafı daha önceki görüşünde ısrar ederek Musul'da bir plebisit yapılmasını istediyse de İngiltere bu talebi de "bölgede yaşayan halkın cahil olduğu ve sınır işlerinden anlamadığı" gerekçesiyle kabul etmemiştir.

İngiltere, Musul konusundaki uzlaşmaz tavrını bölgede organize ettiği kışkırtma hareketleriyle desteklemeye çalışmıştır. Özellikle Lozan'dan sonra Kürtleri, Asuri kabilelerini ve Arapları sürekli olarak Türkiye aleyhine tahrik etmiştir. Milletler Cemiyeti'nde Musul Meselesi görüşülürken, Türk-İngiliz kuvvetleri arasında ufak çapta sınır çatışmaları meydana gelmiştir.

Milletler Cemiyeti'nin konuyu incelemek üzere bölgeye gönderdiği Tahkik Komisyonu'nun Eylül 1925'te Cemiyet Meclisi'ne sunduğu raporda Musul'un Irak'ta kalması yönünde görüş beyan etmesi, gerek Türk temsilcileri, gerekse Türk halkı tarafından büyük bir tepkiyle karşılanmıştır. Türk tarafının itirazlarına rağmen Milletler Cemiyeti, komisyon raporuna uyarak bölgeyi,16 Aralık 1925 tarihli toplantısında Irak'a bırakma kararı alacaktır.

Türkiye, Misak-ı Millî sınırları içinde olmasına rağmen Cemiyet Meclisi'nin verdiği bu karara uymak zorunda kalarak,5 Haziran 1926'da yapılan bir anlaşmayla Musul'u Irak'a bırakmıştır. Türkiye'nin Musul'dan vazgeçmesinin karşılığı olarak bölgedeki petrol gelirinin %10'u 25 yıl süreyle Türkiye'ye verilmiştir. Ancak Türkiye 500 bin İngiliz lirası karşılığı bu hakkından vazgeçmiştir. Musul'un kaybedilmesinde bölgenin stratejik önemi,petrol kaynakları açısından zengin oluşu ve İngiltere'nin imparatorluk yolları üzerinde olması önemli sebeplerdendir. Bölgenin sahip olduğu bu özellikler İngiltere'nin, ısrarcı, uzlaşmaz ve baskıcı tutumuna neden olmuştur.

İngiltere'nin görüşmelerdeki bu uzlaşmaz tavrının bir diğer sebebi de 1926'lı yıllarda hâlâ Türk milletinin hayat hakkını tanımak istememesinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca meselenin daha önceki görüşmelerde halledilmeyerek Milletler Cemiyeti'nin kararına kalması Türkiye açısından ayrı bir talihsizlikti. Çünkü bu tarihte Türkiye, Milletler Cemiyeti'nin üyesi değildir. Buna karşılık İngiltere, cemiyetin aslî ve kurucu üyesidir. İngiltere'nin Cemiyet Meclisi'ndeki bu konumu Musul Meselesi'nde diğer devletlere baskı yapmasını kolaylaştıracaktır. Ayrıca, Türkiye Musul Meselesi'nden dolayı yeni bir savaşı göze almak istemeyerek dönemin Dış İşleri Bakanı Tevfik Rüşdü Aras'ın 7 Haziran 1926 tarihli Meclis konuşmasında da belirttiği gibi "fedakârlık" yapmıştır.




Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi yazısı toplam 5764 defa okundu
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi Sayfayı Yazdır    Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi Arkadaşına Gönder

Bağlantılı Yazılar
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi
Ingilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet TarihiIngilizlerle Ilişkiler Musul Meselesi | Cumhuriyet Tarihi